Ok, Conan de Barbaar. Van 20th Century Fox, de Fox Entertainment Group. We zitten dus ´goed´.
Allereerst; is het niet opmerkelijk dat het om een barbaar gaat? Dit begrip komt (natuurlijk) uit Grieks-Romeinse tijd, een woord om “onontwikkeld volk" aan te geven; mensen die niet als hen, maar als schapen klonken: de bar-bar-isten. Om die barbaar vervolgens Engels, de huidige lingua franca, te laten spreken, valt (ondanks zijn zwijgzaamheid) ironisch te noemen. Maar misschien is dit weer iets rechtgetrokken door een acteur te kiezen die daadwerkelijk moeite met Engels heeft? Dit terzijde...
(Het kan natuurlijk ook zijn dat de kijker getuige is van de barbaar-in-ontwikkeling?)
...afijn....
Het scherm opent met Nietschze's "Wat ons niet doodt..." We worden dus genoopt tot filosofische beschouwingen!? Helemaal mooi. Vanuit die quote is het weer opvallend (en een beetje cru) dat Conan's ouders in de eerste tien minuten worden gedood. Of dat het kind sterker maakt, laat ik aan meer pedagogisch onderlegden over. Ik vermoed van niet. Wel goed voor het verhaal.
Maar het eigenlijke onderwerp, zo zeggen Schwarzenegger en regisseur Milius, is Staal. Na de Nietschze-quote zien we het smeden van een zwaard. Hét Zwaard! (*kuch*fallusverering*kuch*.) De vader van Conan, vertelt zijn zoon net na het smeden een oorsprongsverhaal (met humanistic twist!):
"Fire and Wind come from the sky. From the gods of the sky. But Crom is your god. Crom lives in the earth. Once giants lived in the earth, Conan. And in the darkness of chaos they fooled Crom and took from him the enigma of steel. Crom was angered and the earth shook. Fire and wind struck down the giants and threw their bodies in the water. But in their rage, the gods forgot the secret of steel and left it on the battlefield. We, who found it, are just men: not gods, not giants, just men. And the secret of steel has always carried with it a mystery. You must learn its riddle, Conan, you must learn its discipline. For no one, no one in this world can you trust. Not men, not women, not beasts... This you can trust. [points to his sword]"
De vader van Conan geeft zijn zoon niet alleen een fetishering/verafgoding van staal mee, maar ook een wantrouwen, een basic distrust naar alles wat ademt. Het helpt voor het vertrouwen natuurlijk niet dat vader tien minuten later door getrainde honden wordt verslonden, en mét het voorgenoemd zwaard zijn moeder wordt vermoordt. Vader zag dat allemaal bij het smeden en vertellen aankomen? De les die hij zijn zoontje wilde geven komt uit: vertrouw niemand, behalve staal.
Zo wordt Conan een commodity fetishist, niemand vertrouwend en op zoek naar "het geheim van staal". Dit fetishisme loopt redelijk parallel met een analyse van Marx, die dacht dat uit natuurreligies uiteindelijk kapitalisme is geboren. Het wantrouwen in mensen wordt opgelapt door terug te vallen op materiaal, dat berekenbaar is en iets heiligs vertegenwoordigd. Net als bij kapitalistische systemen waarbij je er ook beter van kunt uitgaan dat alles draait om winst en het vergaren van materiaal. En dat anderen dat van je willen afpakken. Dus in zekere zin houden die verafgoding en dat wantrouwen elkaar in stand? Is dat het geheim van staal (euro's)?
Dan komt het hoogtepunt van Conan's kapitalisme, althans van zijn waarde (binnen dat systeem alsook van zijn waarde als filmpersonage?). Hij is de ultieme held van staal. Dan nog een slaaf, geld verdienend voor zijn baas als kooivechter. Dit manifesteert zich prachtig in de meest meme-achtige scene van de film. De woorden die hij zegt, de dingen die hem omringen... Het zou me niets verbazen als deze scene een inspiratie is voor de grootverdieners van de Zuidas.
Overigens; hoe vaak zien we in (Hollywood-)films dat helden als Conan niemand vertrouwen?
En dan zien we (misschien?) een ontwikkeling. Vrijgelaten door zijn baas wordt hij ingehuurd door een koning om - gelukkig voor het verhaal - achter de moordenaar van zijn ouders aan te gaan. Deze Thulsa Doom heeft de dochter van die koning gehersenspoeld en weggevoerd. Ook is hij opgeklommen tot totalitair cultleider. Een duizendtal hippies aanbidt en gehoorzaamt hem, wat Doom naar eigen zeggen krachtiger/machtiger maakt dan staal. Zijn volgelingen zijn willoze objecten. Hij is een god, die maar iets hoeft te willen en het is de wil van zijn volgelingen. Hij die "Conan heeft gemaakt tot wie hij is".
(Het is interessant om te zien dat er in het recente Once upon a time in Hollywood eenzelfde thema zit, met de hippies van Charlie Manson, om zo de "love revolution" bevragen. Hier zijn de misleidde lovers letterlijk "Lovers of Doom".)
Is dit dan het verhaal van De Eenling (en übermensch), die opstaat tegen de Totalitair Heerser? Of het verhaal van een mislukte spirituele revolutie, eigenlijk een voortzetting is van het voorgegaande totalitarisme? Met conclusie dat we beter af zijn met verafgoding van kapitaal, pardon, staal?
Nee. Hoe cool hij ook is, Conan doet het niet alleen. En ook de eventuele afwijzing van Thulsa Doom als god weerhoudt spiritualiteit niet ervan om in de film een belangrijke rol te spelen. Conan heeft namelijk eerder een vriend verworven, met wie hij ook nog eens theologische discussies heeft. Daarin noemt hij zijn god van aarde en staal, terwijl zijn vriend zich als volgeling van de windgoden blijkt te identificeren. Ondanks dit jouw-god-mijn-god spelletje, worden ze in een oogwenk vrienden. Thank god for the freedom of religion, zullen we maar zeggen.
En vlak voor het laatste gevecht bidt Conan tot zijn god: "Crom! I have never prayed to you before. I have no tongue for it. [...] All that matters is that today, two stood against many. That's what's important! [...] " En wonder boven wonder verslaan ze Doom (met hulp van de bevriende Tovenaar en Meisje). Alsof het een film is, jóh. Alle ideologie wordt met een mooi lang gevecht het raam uitgegooid. De bad guys verliezen, de good guys winnen gezamelijk. Wij met gerust hart naar bed.
Toch houden we aan het eind van de film eventueel nog een aardige kijkersvraag over: hoe weten we dat we elkaar kunnen vertrouwen? In de film worden de good guys aan elkaar gebonden door een gedeelde vijand. Maar eigenlijk wordt die vraag nauwelijks gesteld, laat staan beantwoordt. Als er geen gedeelde vijand is, zoals in onze huidige complexe wereld, wie staat er aan 'onze kant'? Is die vraag onbeantwoordbaar? En als extra bonusvraag kunnen we ons uiteindelijk afvragen:
Hoe kunnen we vertrouwen vertrouwen?
Als jij het weet hoor ik het graag. Tot die tijd, naar goed voorbeeld: CRUSH YOUR ENEMIES!
